Jesienne smutki – sezonowe zaburzenie afektywne

2016-10-18

Dżdżu krople padają i tłuką w me okno?

Jęk szklany? płacz szklany? a szyby

W mgle mokną

I światła szarego blask sączy się senny?

O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny?

L. Staff

 

Chandra

Jesień. Dni zaczynają się robić coraz krótsze. Za oknami ciemno. Zza chmur rzadko wygląda słońce. Wielu z nas doświadcza w tym okresie tzw. chandry, która objawia się uczuciem smutku, przygnębienia, mamy mniej energii i zapału, bywamy rozdrażnieni, senni. Stan ten może być wywołany wieloma czynnikami. Głównym winowajcą jest zaburzenie rytmów biologicznych przez niedobór światła słonecznego, co jest powiązane z zakłóceniem rytmu wydzielania hormonów (melatonina) oraz syntezy i obrotu neuroprzekaźników  w ośrodkowym układzie nerwowym (serotonina i noradrenalina). W patogenezie jesiennej chandry podkreśla się także rolę czynników psychologicznych, gdyż to głownie jesienią przychodzi nam się zmierzyć z przemęczeniem, gdy po spokojniejszym okresie wakacji  i urlopu wpadamy w wir pracy, gdy nasze dzieci zaczynają kolejny trudny i dla nas rok szkolny. Ważne są także czynniki genetyczne, które mogą predysponować do sezonowości występowania zaburzeń nastroju.

Sezonowe zaburzenie afektywne

Jednak część populacji (kilka procent) doświadcza zaburzeń nastroju i innych towarzyszących objawów poważniejszych, niż chandra. Zaburzenie takie określa się mianem depresji sezonowej, a właściwie sezonowego zaburzenia afektywnego. Termin ten został wprowadzony przez Rosenthala i Lewy?ego w 1982 roku, ale już w starożytności i średniowieczu zwracano uwagę na zmiany w fizycznej i psychicznej aktywności człowieka związanych z niedoborem światła w okresie jesienno-zimowym. Aretajos z Kapadocji  zalecał, aby ?osoby pogrążone w letargu kłaść w świetle i wystawiać na działanie promieni słonecznych, gdyż przyczyną tej niemocy jest mrok?. Sezonowe zaburzenie afektywne (SAD) w żadnym z dostępnych systemów klasyfikacji chorób i zaburzeń psychicznych nie jest  wymieniane  jako odrębna jednostka nozologiczna. W ICD-10 traktowana jest raczej jako zespół specyficznych objawów i zaliczana do zaburzeń depresyjnych nawracających, zaś w DSM-IV-TR traktowana jest nie jako choroba, a jako szczególny wzorzec występowania objawów depresyjnych, co więcej, przynależący nie tylko do depresji, ale generalnie do zaburzeń nastroju.

Kryteria diagnostyczne

Różnica między depresją sezonową a sezonowym obniżeniem energii, czy chandrą sprowadza się do określenia intensywności objawów i czasu ich trwania. Żeby rozpoznać zaburzenie depresyjne, konieczne jest doświadczanie określonych objawów codziennie przez minimum dwa tygodnie. Trwa ono od kilku tygodni do kilku miesięcy, epizody są zwykle łagodne lub umiarkowane, rzadziej ciężkie.

Do rozpoznania sezonowego zaburzenia afektywnego stosuje się poniższe kryteria (kryteria wg Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV-TR):

- W sezonowym zaburzeniu afektywnym istnieje regularny czasowy związek między występowaniem większego epizodu depresyjnego a określoną porą roku (np. regularne pojawianie się większego epizodu depresyjnego jesienią lub zimą), ale nie włącza się tu chorych, u których oczywisty jest sezonowy efekt działania stresorów związanych z porą roku (np. regularny brak zatrudnienia każdej zimy).

- Pełna remisja choroby lub zmiana od depresji do manii bądź hipomanii, gdyż sezonowość zaburzenia może pojawić się również w zaburzeniu dwubiegunowym, następuje również w charakterystycznej porze roku (np. depresja znika wiosną)

- Epizody depresyjne wystąpiły w ciągu dwóch ostatnich lat, a w tym samym okresie nie wystąpiły większe epizody depresyjne niezwiązane z porą roku (Europejska klasyfikacja ICD-10 wymaga wystąpienia trzech epizodów w ciągu trzech kolejnych lat)

- Sezonowe większe epizody depresyjne liczebnie znacznie przewyższają niesezonowe większe epizody depresyjne, które mogą występować u danej osoby w ciągu życia

Objawy

Symptomatologia depresji sezonowej jest podobna do objawów depresji w przebiegu choroby afektywnej (jedno-, czy dwubiegunowej) niesezonowej. Objawy obejmują typowe dla zaburzeń afektywnych: obniżenie nastroju, zmniejszenie napędu, utrata inicjatywy, zaburzenia koncentracji uwagi, spadek zainteresowań.

Objawami charakterystycznymi dla sezonowego wzorca zaburzenia afektywnego są:

- Wzmożony apetyt i przyrost masy ciała w okresie zimowym, nieodparta ochota na słodycze lub inne wysokokaloryczne pokarmy, zwłaszcza wieczorem lub w nocy (podczas gdy w niesezonowym zaburzeniu afektywnym najczęściej występuje spadek apetytu i  masy ciała)

- Zwiększona potrzeba snu, letarg (w depresji niesezonowej kłopoty ze snem częściej dotyczą bezsenności)

- Uczucie ciągłego zmęczenia przeważa nad przeżywaniem smutku (w pewnych przypadkach depresja sezonowa może przebiegać bez przygnębienia).

Zaobserwowanie powyższych objawów, które trwają dłużej niż dwa tygodnie powinno skłonić do udania się do lekarza, gdyż sezonowe zaburzenie afektywne może przebiegać jako ciężkie zaburzenie depresyjne i może w znacznym stopniu upośledzić funkcjonowanie chorego, zarówno w aspekcie rodzinnym, społecznym i zawodowym. Może wiązać się także ze zwiększonym ryzykiem popełnienia samobójstwa.

Leczenie

W depresji zimowej podstawową metodą leczenia jest fototerapia, która u większości chorych powoduje szybką poprawę. Jej skuteczność szacuje się na 50-70 procent.

W fototerapii wykorzystuje się światło białe o szerokim widmie, z usuniętym ze względów bezpieczeństwa zakresem UV. Fototerapia jest leczeniem z wyboru w depresji zimowej zaraz po wystąpieniu pierwszych objawów choroby. Wykazuje efekt porównywalny z lekami lub lepszy, ale podstawowa jej przewaga to znacznie większa szybkość działania. Może być też stosowana jako leczenie podtrzymujące oraz leczenie zapobiegające wystąpieniu depresji zimowej.

Pomoc choremu obejmuje też psychoterapię i psychoedukację, gdyż pacjenci często nie rozumieją tego, co się dzieje z ich emocjami, ciałem, motywacją, funkcjami poznawczymi. Stają się pełni niepokoju o własne zdrowie. Często pojawia się lęk i obawy przed ciężką chorobą, zwłaszcza psychiczną.

Czasem pacjenci wymagają także włączenia leków przeciwdepresyjnych. Stosuje się tutaj leki z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny ? SSRI oraz inhibitorów wychwytu noradrenaliny i serotoniny ? SNRI, chociaż poważnym problemem jest długi czas, jaki musi upłynąć do wystąpienia pełnej reakcji na lek.

Profilaktyka

Aby uchronić się przed jesienną chandrą, albo zmniejszyć nasilenie już występującego sezonowego zaburzenia afektywnego należy prowadzić tzw. higieniczny tryb życia, zdrowo się odżywiać, wysypiać i być dla siebie dobrym. Zapewnijmy sobie możliwość  aktywności na świeżym powietrzu, interakcji socjalnych. Zaleca się też terapię dźwiękiem ? muzykoterapia oraz tańcem ? choreoterapia. Więc jesienią wyjdźmy na spacer, spotykajmy się ze znajomymi, słuchajmy muzyki, którą lubimy a może zapiszmy się na zajęcia taneczne? Wszystko to służy naszemu zdrowiu. Nie tylko psychicznemu.

Piśmiennictwo:

1. Quera Salva MA, Hartley S, Barbot F, Alvarez JC, Lofaso F, Guilleminault C. Circadian rhythms, melatonin and depression. Curr Pharm Des 2011; 17(15): 1459-70.

2. William Bechtel. Circadian Rhythms and Mood Disorders: Are the Phenomena and Mechanisms Causally Related? Front Psychiatry. 2015; 6: 118

3. Bernarda Bereza. Depresja sezonowa ? wybrane aspekty diagnostyczne i terapeutyczne.  Pediatr Med Rodz 2009, 5 (2), p. 113-119

4. PużyńskiS., Wiórka J. (red.): Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne Vesalius, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Kraków-Warszawa 2000.

5. Wciórka J. (red.): Kryteria diagnostyczne według DSM-IV-TR. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2008.

6. Sherri Melrose. Seasonal Affective Disorder: An Overview of Assessment and Treatment Approaches. Depression Research and Treatment Volume 2015 (2015), Article ID 178564, 6 pages

mgr farm. Maja Krasowska

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixel